دبریدمان زخم پای دیابتی

دبریدمان (Debridement)، فرآیندی که با کمک آن می‌توان بافت‌های مرده (نکروزه) و نیز بافت‌های عفونی پوست را برداشت. این روش، کمک شایانی به روند التیام زخم می‌کند و برای زدودن مواد خارجی از بافت‌ها مناسب است. زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند را می‌توان با دبریدمان درمان کرد. با حذف بافت‌های بد، زخم روند بهبودی را مجدد شروع می‌کند.

دبریدمان زخم چیست؟

اگر به زبان ساده بخواهیم بگوئیم دبریدمان یعنی چه، به فرآیند حذف هرگونه بافت مرده و نکروز شده و مواد خارجی از زخم گفته می‌شود. این روش فوایدی دارد. یکی از مزایای دبریدمان زخم، کاهش عفونت زخم و کمک به بهبودی آن است. این تکنیک همچنین تأثیر زیادی در ایجاد بافت‌های جدید و سالم دارد و اندازه جای زخم را تا حدی زیادی کاهش می‌دهد.

دبریدمان زخم برای چه نوع زخم‌هایی مناسب است؟

دبریدمان را نمی‌توان برای همه انواع زخم‌ها استفاده کرد. از جمله زخم‌هایی که می‌توان با کمک این تکنیک درمان کرد شامل موارد زیر هستند:

• زخم‌هایی که به تازگی ایجاد شده و شدت آن‌ها بالاست.
• زخم‌هایی که مدت زیادی از آن‌ها گذشته و بهبود نمی‌یابند.
• زخم‌هایی که دچار عفونت شده و شرایط آن‌ها در حال وخیم‌تر شدن است (با در نظرگرفتن شرایط لازم).
• افرادی که احتمال عفونی شدن زخم‌شان بالاست می‌توانند از دبریدمان بهره‌مند شوند (با حفظ شرایط لازم).
• زخم دیابتی. دبریدمان زخم پای دیابتی می‌تواند خطر عفونت را کاهش دهد و بهبودی را تسهیل کند.

• زمانی که بافت های مرده به هر شکلی از شکل گیری بافت سالم و جدید ممانعت به عمل بیاورند.

متداول‌ترین روش‌های دبریدمان زخم

انتخاب بهترین روش دبریدمان زخم نیازمند درنظر گرفتن عواملی چون نوع زخم، سن و شرایط سلامت بیمار و در نهایت خطرات ناشی از عوارض زخم است. امروزه، روش‌های مختلفی برای این منظور معرفی شده‌اند که در ادامه، به 6 مورد از مهم‌ترین انواع دبریدمان زخم اشاره می‌شود:

دبریدمان بیولوژیکی (جراحی زیستی)

در این نوع دبریدمان که به‌عنوان لاروتراپی (لارودرمانی) نیز شناخته می‌شود از ماگوت‌ها یا لاروهای نوعی مگس سبز برای حذف بافت‌های قدیمی و بهبودی زخم استفاده می‌شود. علاوه بر بافت‌های نکروزه، ماگوت‌ها در کنترل عفونت زخم نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند که این کار از طریق مواد ضدباکتریایی که توسط آن‌ها ترشح می‌شود و خوردن باکتری‌های مضر صورت می‌گیرد.

نحوه دبریدمان بیولوژیکی به این صورت است که لاروها به صورت مستقیم روی زخم یا درون یک کیسه توری قرار می‌گیرند و با کمک پانسمان در محل تثبیت می‌شوند. مدت زمانی که لاروها باید در محل بمانند، 1 تا 3 روز است و هفته‌ای دو بار باید تعویض شوند.

دبریدمان با حشره را می‌توان برای زخم‌های بزرگ استفاده کرد. این تکنیک همچنین برای زخم‌هایی که توسط برخی باکتری‌های مقاوم به آنتی بیوتیک نظیر استافیلوکوک اورئوس عفونی شده‌اند بسیار مناسب است. زخم‌هایی که به دلیل شرایط پزشکی امکان جراحی برای آن‌ها وجود ندارد را می‌توان با جراحی زیستی درمان کرد.

دبریدمان آنزیمی (شیمیایی)

در این نوع دبریدمان، از پماد یا ژل برای نرم کردن بافت‌ها استفاده می‌شود. داروهایی که در دبریدمان شیمیایی استفاده می‌شوند حاوی آنزیم‌هایی هستند که منشأ حیوانی، گیاهی یا باکتریایی دارند. داروها باید یک تا دو بار در روز در محل زخم قرار داده و با استفاده از پانسمان پوشانده شوند. پانسمان بایستی به صورت پیوسته عوض کرد.

برخلاف دبریدمان بیولوژیکی، روش آنزیمی برای زخم‌های بزرگ و نیز زخم‌هایی که عفونت زیاد دارند مناسب نیست. این روش برای مواردی که خونریزی وجود دارد یا خطرات ناشی از عوارض جراحی بالاست توصیه می‌شود.

دبریدمان اتولیتیک

همانطور که در بخش قبل بیان شد، در روش دبریدمان آنزیمی، از آنزیم‌هایی استفاده می‌شود که مصنوعی یا ساختگی هستند. اما، در تکنیک اتولیتیک (Autolytic)، آنزیم‌ها و مایعات طبیعی بدن مسئول نرم کردن بافت‌های ناسالم هستند. در این نوع دبریدمان، از یک پانسمان که قابلیت نگهداری رطوبت را دارد، در محل زخم استفاده می‌شود. علت استفاده از پانسمان مرطوب این است که بافت‌های ناسالم با رطوبتی که از آن جذب می‌کنند، متورم و از این طریق، از زخم جدا می‌شوند.

دبریدمان اتولیتیک بیشترین تأثیر را در روند بهبودی زخم‌های فشاری (زخم بستر) و نیز زخم‌های غیرعفونی دارد. این روش همچنین برای زخم‌های عفونی نیز توصیه می‌شود.

دبریدمان مکانیکی

متداول‌ترین نوع دبریدمان زخم که قابل استفاده برای زخم‌های عفونی و غیرعفونی است. اساس این روش، اعمال یک نیروی حرکتی است که با کمک آن می‌توان بافت‌های بد را حذف کرد. دبریدمان مکانیکی بر سه نوع می‌باشد:

• پدهای دبریدمان تک رشته ای: نرم هستند و از پلی استر ساخته می‌شوند. با قرار دادن آن‌ها روی زخم می‌توان بافت‌های ناسالم و بقایای زخم را حذف کرد.
• هیدروتراپی یا آب درمانی: در هیدروتراپی، بافت‌های ناسالم را با آب جاری و روان شستشو می‌دهند که نیازمند استفاده از وسایل پزشکی (نظیر سرنگ یا لوله کاتتر)، حمام گرداب یا دوش آب است.
• پانسمان‌های مرطوب به خشک: این پانسمان‌هاکه در ابتدا حاوی رطوبت هستند در محل زخم قرار داده می‌شوند. پس از آن خشک می‌شوند و به زخم می‌چسبند که با برداشتن آن به‌راحتی می‌توان بافت‌های ناسالم را جدا کرد.

دبریدمان تیز یا جراحی

این نوع دبریدمان براساس بریدن بافت‌های بد با استفاده از یک ابزار تیز نظیر قیچی، چاقو یا یک کورت است. برش باید به گونه‌ای انجام شود که به بافت‌های اطراف زخم آسیبی وارد نکند. دبریدمان تیز در جراحی‌ها کاربرد دارد. همچنین، زخم‌هایی که بزرگ هستند و نیز زخم‌های عمیق را می‌توان با این تکنیک درمان کرد. نکته مهم در اینجا این است که دبریدمان جراحی زمانی استفاده می‌شود که روش‌های دیگر دبریدمان نتوانند در بهبودی زخم مؤثر واقع شوند یا بیمار به درمان سریع و اورژانسی نیاز دارد.

دبریدمان دندانی

این تکنیک که از آن به‌عنوان دبریدمان کامل دهان نیز یاد می‌شود در دندانپزشکی برای زدودن جرم و رسوب از دندان‌ها استفاده می‌شود. همانطور که گفتیم، دبریدمان دندانی فقط در دندانپزشکی‌ها کاربرد دارد و برخلاف روش‌های بیان شده در بالا که برای حذف بافت‌های مرده و ناسالم از زخم استفاده می‌شوند، قادر به زدودن هیچ بافتی نیست.

مراحل دبریدمان زخم

اولین مرحله از فرآیند دبریدمان، آماده‌سازی زخم است که به فاکتورهای مختلفی از جمله وضعیت زخم و شرایط سلامتی فرد بستگی دارد. در آماده‌سازی، وضعیت بدنی بیمار معاینه و همچنین، اندازه زخم تعیین می‌شود. در صورت لزوم، از داروهای ضد درد یا بیهوشی موضعی یا عمومی استفاده می‌شود. 

اگر قرار به انجام دبریدمان تیز است و به بیهوشی عمومی نیاز دارید بایستی اقداماتی اتخاذ کنید که به منزل برگردید. علاوه بر آن، قبل از جراحی باید برای مدتی معین ناشتا بمانید. دبریدمان‌های غیرجراحی توسط یک متخصص پزشکی در مطب یا اتاق بیمار صورت می‌گیرند که معمولاً 2 تا 6 هفته یا بیشتر تا بهبودی کامل زخم تکرار می‌شوند.

بعد از دبریدمان زخم به چه نکاتی توجه کنیم؟

مراقبت از زخم و انجام نکات زیر می‌توانند به بهبودی هرچه سریع‌تر زخم و کاهش عوارض آن کمک کنند:

• تعویض پانسمان باید به طور مرتب انجام شود.
• از خیس شدن پانسمان جلوگیری کنید. جهت استحمام می‌توانید با پزشک خود هماهنگ کنید. تا حد امکان از رفتن به مکان‌هایی چون استخر پرهیز کنید.
• از اعمال فشار روی زخم خودداری کنید. اگر زخم در پا قرار گرفته است، از عصا استفاده کنید. همچنین، برای برداشته شدن وزن خود از روی زخم می‌توانید از بالشتک‌های مخصوص کمک بگیرید.
• زخم همیشه باید تمیز باشد. اگر می‌خواهید زخم را لمس کنید، قبل و بعد از انجام این کار دست‌های خود را شستشو داده و تمیز کنید.

بهبودی بعد از دبریدمان جراحی چقدر طول می‌کشد؟

بهبودی کامل پس از دبریدمان جراحی به عواملی چون شدت، اندازه و محل زخم بستگی دارد که به طور معمول 6 تا 12 هفته طول می‌کشد. حتماً با هماهنگی پزشک به محل کار خود بازگردید. اگر شغل شما از نظر فیزیکی سخت است یا ناحیه آسیب دیده را درگیر می‌کند، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید. شما هم‌چنین باید:

• غذای سالم بخورید. بدن شما برای بهبودی به مواد مغذی نیاز دارد.
• از کشیدن سیگار خودداری کنید. سیگار باعث می‌شود مواد مغذی و اکسیژن به سختی به محل زخم برسند. این امر سرعت بهبودی را کاهش می‌دهد.
• پزشک خود را به طور منظم ملاقات کنید. پزشک باید زخم شما را بررسی کند تا مطمئن شود روند بهبودی به درستی طی می‌شود.

عوارض دبریدمان زخم

دبریدمان زخم با وجود مزایایی که دارد، می‌تواند با مشکلاتی همراه باشد. تحریک، خون‌ریزی، آسیب به بافت سالم، واکنش‌های آلرژیک، درد و عفونت از مهم‌ترین عوارض این تکنیک است. در صورت داشتن هر یک از علائم قرمزی، تب و لرز، بوی بد، خون‌ریزی بیش از حد، افزایش درد، ترشحات جدید، حالت تهوع و استفراغ به پزشک مراجعه کنید چون‌که نشان دهنده عفونت زخم هستند.

شایان ذکر است دبریدمان زخم اگرچه می‌تواند با عوارضی همراه باشد، فواید آن اغلب بیشتر از خطرات آن است. بسیاری از زخم‌ها بدون دبریدمان بهبود نمی‌یابند.

دبریدمان: تکنیکی مؤثر برای بهبودی زخم

در این مطلب به دبریدمان زخم به‌عنوان روشی تأثیرگذار برای بهبودی زخم پرداختیم. گاهی اوقات زخم، التیام نمی‌یابد و نیاز به دبریدمان دارد. با استفاده از این تکنیک می‌توان بافت‌های ناسالم و نکروزه را از زخم حذف و به بهبودی آن کمک کرد.

دبریدمان را می‌توان با یکی از روش‌های لاروتراپی، استفاده از پانسمان‌های تخصصی یا پمادها یا ژل‌هایی که بافت را نرم می‌کنند، انجام داد. علاوه بر آن‌ها، بافت‌های ناسالم قابل حذف از طریق اعمال یک نیروی مکانیکی مثل آب جاری هستند.

وضعیت زخم مهم‌ترین عامل در انتخاب بهترین نوع دبریدمان است. به طور معمول، چندین روش با هم به کار گرفته می‌شوند. انجام نکات مراقبتی از زخم، تغذیه مناسب، عدم مصرف دخانیات و مراجعه مستمر به پزشک به بهبود زخم کمک زیادی می‌کنند. در صورت مشاهده هر یک از علائم افزایش درد، تورم و غیره در دوران نقاهت به پزشک خود مراجعه کنید.